مدل‌سازی تصمیم‌گیری عقلایی بر اساس کارکردهای اجرایی نوجوانان و بررسی نقش واسطه‌ای هوش هیجانی و قضاوت اخلاقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی ، دانشگاه لرستان، خرم‎آباد، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی نقش کارکردهای اجرایی در پیش‎بینی تصمیم‎گیری عقلایی نوجوانان با نقش واسطه‎ای هوش هیجانی و قضاوت اخلاقی بود. تصمیم‏گیری عقلایی به‎عنوان یکی از کارکردهای کلیدی رشد شناختی در دوره نوجوانی، نقشی اساسی در سازگاری فردی، اجتماعی و تحصیلی دارد. از آنجا که نوجوانی با تغییرات زیستی، شناختی و هیجانی گسترده همراه است، شناخت عوامل زمینه‎ای مؤثر بر تصمیم‎گیری عقلایی از اهمیت ویژه‎ای برخوردار است. روش پژوهش حاضر به صورت کمی و از نوع همبستگی – مدلیابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل نوجوانان مقطع متوسطه اول شهر یزد در سال تحصیلی 1403 – 1404 بود، که نمونه‎ای به صورت تصادفی خوشه‎ای از بین آنها انتخاب شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سبک‎های تصمیم‎گیری عمومی(GDMS)، پرسشنامه کارکردهای شناختی (نجاتی)، پرسشنامه هوش هیجانی(TEIQue-SF) و پرسشنامه قضاوت اخلاقی (رست) بود. داده‎ها با استفاده از نرم‎افزار AMOS-24 تحلیل شدند. یافته‎ها نشان داد که کارکردهای اجرایی به‎طور مستقیم توان پیش‎بینی تصمیم‎گیری عقلائی (۰5/۰>P، 17/0=β) را دارد. همچنین هوش هیجانی و قضاوت اخلاقی توانستند نقش واسطه‎ای در این رابطه ایفا کنند(۰02/۰>P، 308/0=β). به بیان دیگر، نوجوانانی که از توانایی کارکرد های اجرایی بالاتری برخوردار بودند از سطح هوش هیجانی و قضاوت اخلاقی بهتری نیز بهره‎مند بوده و این عوامل به بهبود کیفیت تصمیم‌گیری عقلائی آنان منجر شد. نتایج این پژوهش بر اهمیت توجه به فرایندهای شناختی، هیجانی و اخلاقی به‎صورت یکپارچه تأکید دارد و می‎تواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی و مشاوره‎ای با هدف ارتقای مهارتهای تصمیم‎گیری نوجوانان باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Modeling Rational Decision-Making Based on Adolescents’ Executive Functions and Examining the Mediating Role of Emotional Intelligence and Moral Judgment

نویسندگان [English]

  • Kamran Sheivandi Cholicheh 1
  • Masoumeh Zanganeh 2
  • Mohammad javad ّFallah 3
1 Associate Professor
2 PHD Student in Educational Psychology Allameh Tabataba'i. University, Tehran, Iran.
3 PHD Student in Educational Psychology Lorestan. University, Koramabad, Iran.
چکیده [English]

The present study aimed to investigate the role of executive functions in predicting rational decision-making among adolescents, considering the mediating role of emotional intelligence and moral judgment. Rational decision-making, as one of the key processes of cognitive development in adolescence, plays a crucial role in personal, social, and academic adjustment. Given that adolescence is accompanied by extensive biological, cognitive, and emotional changes, identifying underlying factors influencing rational decision-making is of particular importance. This study employed a quantitative, correlational design using structural equation modeling (SEM). The statistical population consisted of lower secondary school students in Yazd during the 2024–2025 academic year, from which a sample was selected through cluster random sampling. Research instruments included the General Decision-Making Styles Questionnaire (GDMS), the Cognitive Functions Questionnaire, the Trait Emotional Intelligence Questionnaire–Short Form (TEIQue-SF), and the Moral Judgment Questionnaire. Data were analyzed using AMOS-24 software. Findings indicated that executive functions directly predicted rational decision-making (β=0.17, P<0.05). Furthermore, emotional intelligence and moral judgment significantly mediated this relationship (β=0.308, P<0.002). In other words, adolescents with higher executive functions also demonstrated higher levels of emotional intelligence and moral judgment, which in turn contributed to the enhancement of their rational decision-making. The results highlight the importance of an integrated approach to cognitive, emotional, and moral processes in understanding adolescent decision-making and may provide a basis for designing educational and counseling interventions aimed at improving adolescents’ decision-making skills.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rational decision-making
  • Executive functions
  • Emotional intelligence
  • Moral judgment
  • Adolescence

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار