مطالعات روان‌شناسی بالینی

چکیده This study explored how the Picture Exchange Communication System (PECS) impacts social skills in children aged 7 to 10 years with autism spectrum disorder (ASD). Using a single-case experimental design (A-B-C), four children with ASD were selected through convenience sampling from a rehabilitation center in Tehran. Their cognitive and social skills were assessed with Raven’s Colored Progressive Matrices (RCPM) and the Autism Social Skills Profile (ASSP), respectively. Each child participated in twelve individual PECS sessions, each lasting 45 minutes. After the intervention, assessments were repeated with the ASSP, and follow-up evaluations were conducted one month later. Data analysis included visual analysis, recovery percentages, and Cohen’s D effect size, using SPSS version 24. Results showed significant improvements in social skills due to PECS, with instructor-reported effect sizes of 1.6, 1.4, 1.2, and 1.6. Notably, gains were observed in social reciprocity (effect sizes: 1.4, 1.08, 0.98, 1.6) and social participation (effect sizes: 1.91, 1.77, 1.56, 1.73), while detrimental social behaviors decreased (effect sizes: 1.07, 1.1, 1.4, 1.2). Parental reports confirmed these improvements, highlighting enhanced social skills and fewer negative behaviors. Overall, the study suggests that PECS is an effective tool for improving social skills and reducing problematic behaviors in children with ASD, supporting their vital social development.

چکیده Abstract
Objective The present study aimed to investigate the effectiveness of Group Behavioral Activation Therapy (BA) on reducing hopelessness and suicidal ideation in adolescents diagnosed with Major Depressive Disorder (MDD).
Research Methodology: This quasi-experimental study utilized a pre-test, post-test, and two-month follow-up design with a control group. The sample (N=40) consisted of adolescents aged 12 to 19 in Kermanshah, diagnosed with MDD, who were selected via purposive sampling and randomly assigned to the experimental (n=20) or control (n=20) group. The mean age of participants was approximately 14.4 years. The experimental group received ten 90-minute weekly group sessions of BA, while the control group received no intervention. Research instruments included the Hopelessness Scale for Children (HSC) and the Beck Scale for Suicide Ideation (BSSI). Data were analyzed using Mixed-Design Analysis of Variance (Mixed ANOVA).
Findings: The results indicated a statistically significant Group × Time interaction for both variables, confirming the effectiveness of the BA intervention. BA significantly reduced levels of hopelessness (F=11.18,p<0.001,η2=0.22) and suicidal ideation (F=29.92,p<0.001,η2=0.37) compared to the control group. Furthermore, post-hoc analysis confirmed that the therapeutic gains achieved were maintained at the two-month follow-up. The intervention had a stronger effect on reducing suicidal ideation (η2=0.37) than on hopelessness (η2=0.22).
Conclusion: The findings suggest that Behavioral Activation is an effective, evidence-based, and cost-effective intervention for reducing the core symptoms of depression and exerting a profound therapeutic impact on high-risk constructs like hopelessness and suicidal ideation in adolescents. The study underscores the importance of implementing BA in clinical and educational settings.
Keywords:
Adolescents;Behavioral Activation; Hopelessness; Major Depressive Disorder; Suicidal Ideation

چکیده Introduction and Objective: Learning disabilities are often associated with difficulties in information processing, concentration, and attentional control. The present study aimed to compare the effectiveness of a physical–motor literacy promotion program and Computer-assisted rehabilitation on selective attention in children with learning disabilities. Method: This experimental study employed a pretest–posttest design with a control group. The statistical population consisted of boys and girls aged 7–15 years with learning disabilities in Shahrood during the academic year 2022–2023.45 participants were selected through convenience sampling and randomly assigned to three groups: physical–motor literacy enhancement program, computer-based cognitive rehabilitation, and control (15 children per group). The instruments were physical–motor literacy enhancement program, Captain’s Log cognitive rehabilitation software (2018), the Stroop Test software (developed by Sina Psychological Equipment Center), and the Marathon pedometer. Data were analyzed using analysis of covariance (ANCOVA) and Bonferroni post hoc tests. Results: The results showed no significant difference between the effectiveness of the physical–motor literacy promotion program and the computer-based cognitive rehabilitation in improving attention scores. the physical–motor literacy promotion program, by providing an integrated understanding of human nature, was able to fill the gap of previous motor-based programs and demonstrated comparable therapeutic effectiveness to computer-based cognitive rehabilitation. Conclusion: Both the physical–motor literacy promotion program and computer-based cognitive rehabilitation can be beneficial in improving attention in children with learning disabilities. However, limitations such as the absence of follow-up on treatment persistence and the influence of moderating variables (e.g., weight, age, gender) highlight the need to address these constraints in future research.

چکیده Introduction and Objective: Understanding the psychological mechanisms underlying somatic symptoms can clarify the processes involved in psychosomatic problems and facilitate the design of targeted therapeutic interventions. The present study aimed to examine the structural model of the effect of insecure attachment on somatic symptoms, with mentalization and difficulty in emotion regulation serving as mediating variables in adults.
Research Methodology: The research design was correlational and employed structural equation modeling (SEM). The statistical population included all individuals aged 18 or older living in Hamedan who had consulted a physician in 2024 with somatic symptoms. A sample of 295 individuals was selected using convenience sampling. Data were collected using several standardized assessment tools, including Fraley et al.’s Attachment Scale (2011), the Difficulties in Emotion Regulation Scale by Gratz & Roemer (2004), the Reflective Functioning Questionnaire by Fonagy and Luyten (2016), and the Somatic Symptom Disorder-B Criteria Scale by Toussaint et al. (2016).
Results: The results indicated that insecure attachment to close friends, mothers, fathers, and partners had a significant negative impact on mentalization (β = -0.12 to -0.39, p < 0.05) and a significant positive impact on somatic symptoms (β = 0.15 to 0.27, p < 0.01). The analysis revealed a significant indirect relationship between insecure attachment and somatic symptoms, mediated by mentalization and emotion regulation, across all models (p < 0.05). The fit indices for the four models, including RMSEA ≤ 0.066 and CFI > 0.96, indicated good fit.
Conclusion: Therefore, insecure attachment can lead to somatic symptoms by reducing mentalization capacity and increasing difficulties in emotion regulation. These results underscore the importance of addressing mentalization processes and emotion regulation skills in psychotherapeutic interventions for psychosomatic disorders.

چکیده Introduction and Objective: This study aims to compare the effectiveness of transcranial direct current stimulation (tDCS) and motivational interviewing in enhancing self-control, and reducing drug craving, among men addicted to narcotics.
Research Methodology: This is a quasi-experimental applied research that was conducted in 2025. The statistical population consisted of male drug addicts supported by the Imam Khomeini Relief Foundation in Alborz Province, specifically those referred to the Rose Clinic and the Article 16 Addiction Treatment Camp in Kalak, Karaj. A total of 60 participants were selected through convenience sampling and randomly assigned to four groups: 15 received tDCS, 15 underwent sham stimulation, 15 received motivational interviewing, and 15 served as a control group. The research instruments included the Drug Desire Questionnaire (DDQ) and the Self-Control Scale. Data analysis was conducted using descriptive statistics and repeated measures ANOVA via SPSS version 24.
Findings: Both tDCS and motivational interviewing significantly reduced drug craving (P ≤ 0.05). However, unlike motivational interviewing, tDCS did not show a significant effect on self-control. Follow-up analysis two months later revealed that the effects of motivational interviewing on craving were more enduring than those of tDCS.
Conclusion: Given the longer-lasting impact of motivational interviewing, it is recommended that specialized training programs be developed for psychologists and addiction treatment professionals to enhance their use of motivational interviewing in therapeutic settings.

چکیده هدف: هدف پژوهش حاضر تعیین اثر بخشی درمان ترکیبی شناختی- رفتاری و کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی در کاهش اضطراب، کاهش افکار خودآیند و بهبود سلامت عمومی یک مورد خاص اختلال اضطراب فراگیر می باشد.
روش: در یک بررسی تک آزمودنی از نوع طرح A-B، اثر ترکیبی تکنیک های شناختی- رفتاری و کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر یک مورد اختلال اضطراب فراگیر بررسی شد. آزمودنی در مرحله A (خط پایه) و مرحله  B(جلسه آخر درمان)، مقیاس اضطراب بک (DAI)، مقیاس درجه بندی اضطراب همیلتون (HARS)، پرسش نامه افکار خودآیند (ATQ) و پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ-28) را تکمیل کرد. داده ها به کمک رسم نمودار و محاسبه درصد بهبودی ارائه گردیدند.
یافته ها: در مقیاس اضطراب بک، نمره آزمودنی از 45 در مرحله خط پایه به 30 در جلسه پنجم، 16 در جلسه دهم و 10 در جلسه آخر تقلیل یافت.در مقیاس درجه بندی اضطراب همیلتون، پرسش نامه افکار خودآیند و پرسشنامه سلامت عمومی نیز کاهش معناداری ملاحظه شد.
نتیجه گیری: درمان ترکیبی شناختی- رفتاری و کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی در درمان اختلال اضطراب فراگیر موثر می باشد.

چکیده پژوهش حاضر به منظور مقایسه اثر بخشی دو روش درمانگری شناختی- رفتاری و درمانگری مبتنی بر ذهن آگاهی بر بهبود کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر(IBS) صورت گرفت.
روش پژوهش حاضر از نوع طرح های شبه آزمایشی به صورت سه گروهی ، با پیش آزمون و آزمون نهایی همراه با روش های درمانی با گروه گواه است. با توجه به ماهیت پژوهش که جز طرح های آزمایشی محسوب می شود وهمچنین با توجه به رعایت افت آزمودنی تعداد 36 نفر (12 نفر در هر گروه) بیمار مبتلا بهIBS  بر اساس معیارهای رم (ROMEIII)، 20 مرد و 16زن با میانگین سنی 32 سال به صورت در دسترس انتخاب و با توجه به شرایط ورود به طور تصادفی در گروه های درمانی  و کنترل جایگزین شدند. در نظر گرفته شده است در هر سه گروه مقیاس  پرسشنامه IBS-QOL34 به عنوان پیش آزمون اجرا گردید. سپس دو  گروه درمانی هر کدام  تحت درمانگری  شناختی- رفتاری (CBT) و درمانگریمبتنی بر ذهن آگاهی (MFT) قرار گرفته ولی گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکردند،در پایان مقیاس فوق به عنوان پس آزمون در هر سه  گروه اجرا شد.سپس بعد از پیگیری دو ماهه مجددا هر سه گروه مورد ارزیابی مجدد با پرسشنامه IBS-QOL34 قرار گرفتند. نتایج سه گروه در سه مرحله با استفاده از آزمونهای آماری مربوط مورد بررسی قرار گرفتند.نتایج آزمون تحلیل کوواریانس نشان داد که اختلاف بین روشهای درمانی پس از کنترل و حذف اثر پیش آزمون، معنادار بود (05/0p< ). همچنین نتایج آزمون پس تبعی LSD نیز نشان دهنده اختلاف معنادار روش درمان مبتنی بر ذهن آگاهی در مقایسه با درمان شناختی رفتاری در بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر بود (05/0 p<). با توجه به نتایج به دست آمده ،می توان نتیجه گرفت که روشهای نوین روان درمانی در بهبود کیفیت زندگی سندرم روده تحریک پذیر بایستی مدنظر درمانگران قرار گیرد ،چرا که استفاده از روشهای قدیمی همیشه سودبخش نیست و حتی ممکن است اثربخش نیز نباشد.

چکیده مقدمه: بیماری دیابت از شایعترین بیماری­های مربوط به سوخت­وساز بدن است که منجر به عوارض ناتوان کننده می­شود. کنترل این بیماری نیازمند تغییر سبک زندگی می­باشد. آمارها نشان می‌دهد، میزان ابتلا به دیابت در استان یزد دو برابر میانگین کشوری است. بنابراین دیابت در یزد به دلیل بالا بودن میزان شیوع، یک مشکل جدی برای سلامت مردم این استان محسوب می­گردد که نیازمند بررسی همه جانبه می­باشد. هدف از این تحقیق بررسی تأثیر عوامل شناختی بر برنامه­های کنترلی و درمانی دیابت نوع دو در شهر یزد است.
روش مطالعه: مطالعه از نوع توصیفی، تبیینی و از نظر زمانی مقطعی می باشد. جامعه آماری تحقیق شامل 4990 نفر از بیماران مبتلا به دیابت تحت پوشش مرکز دیابت یزد می­باشند. از بین این تعداد 256 نفر با استفاده از فرمول کوکران و به روش تصادفی ساده انتخاب  و با آنها مصاحبۀ سازمان­یافته انجام شد.
نتیجه گیری: میانگین میزان قند خون در بین پاسخگویان 75/219 و میانگین طول مدت ابتلا به دیابت در بین پاسخگویان، 1/10 سال بوده است. بین میزان پیروی از فعالیتهای خودمراقبتی و شدت درک شده، خودکارآمدی، انتظارات پی آمدی و مدت ابتلا به دیابت همبستگی مثبت و معنادار و بین میزان پیروی از فعالیتهای خودمراقبتی و میزان قند خون همبستگی منفی و معناداری مشاهده شد. دو متغیر: مدت ابتلا به بیماری و خودکارآمدی در مدل رگرسیونی وارد شده­اند که حدود 27 درصد واریانس متغیر وابسته را تبیین می­کنند. براساس این مدل میزان پیروی از برنامه های درمانی بیش از همه متأثر از خودکارآمدی فرد بیمار می­باشد

چکیده نقص ذهنی فرزند به عنوان منبع فشار روانی، سلامت روان خانواده را به خطر می‌اندازد و در جنبه‌های مختلف زندگی تأثیر خود را بروز می‌دهد. روش­های متنوعی برای کمک به این خانوادها پیشنهاد شده است که در این میان روش­های روانشناختی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف از این پژوهش نیز فراتحلیل بررسی اثر بخشی مداخلات روانشناختی بر سلامت روان خانواده کودکان با نقص ذهنی است.
روش: در این مقاله از روش فراتحلیل استفاده شده است. از بررسی 25 مقاله و تحقیق 11 تا به صورت گزینشی انتخاب شده که در آن حجم نمونه 712 نفر بوده است.
یافته­ها: نتایج نشان داد که اندازه اثر به دست آمده 25/0 می‌باشد و مطابق جدول کوهن در سطح متوسط به پایین ارزیابی می‌شود.
نتیجه:بنابراین می‌توان نتیجه­گیری کرد که مداخلات روانشناختی بر سلامت روان خانواده کودکان با نقص ذهنی تأثیر دارد و از این روش می‌توان به عنوان یک روش مداخله­ای در راستای کمک به سلامت و بهداشت روانی خانواده آنها استفاده نمود. اما در کنار آن می­بایست مداخلات حمایتی را نیز مورد استفاده قرار داد. 

چکیده چکیده
هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی مداخله ی آموزشی برنامه پیشگیری و بهبود رابطه (PREP) در افزایش صمیمیت زناشویی است.
روش: روش پژوهش در مطالعه حاضر، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون، پس آزمون  با گروه کنترل است به این منظور از بین زوج های مراجعه کننده به مراکز مشاوره دولتی و خصوصی شهر بجنورد 24 زوج انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار داده شدند. سپس از هر دو گروه پیش آزمون به عمل آمد. آنگاه اعضای گروه آزمایش، مداخله آموزشی برنامه پیشگیری و بهبود را در 11 جلسه (5/1 ساعته) دریافت کردند و اعضای گروه کنترل هیچ مداخله ای را دریافت نکرده و تنها در لیست انتظار قرار گرفتند. پس از اتمام مداخله ها از هر دو گروه پس آزمون گرفته شد. ابزار پژوهشی بکار رفته در این پژوهش پرسشنامه صمیمیت زناشویی اولیاء (1385) بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش های آمار توصیفی (استفاده از جداول و ترسیم نمودارها و میانگین و انحراف استاندارد برای متغیرهای پژوهش) و روش های آمار استنباطی شامل آزمون کلموگروف – اسمیرنوف، آزمون t مستقل، آزمون لوین و آزمون آماری کواریانس انجام شد.
نتایج: نتایج بررسی تحلیل کواریانس نشان داد که مداخله ی آموزشی برنامه پیشگیری و بهبود رابطه در افزایش صمیمیت زناشویی و خرده مولفه های آن اثر بخش است (05/0p<).
بحث و نتیجه گیری: افزایش بینش و آگاهی روان شناختی و کسب مهارت های لازم برای با طراوت نگه داشتن زندگی از جمله مهمترین عوامل تاثیرگذار در افزایش صمیمیت زناشویی است و مداخله ی آموزشی برنامه پیشگیری و بهبود رابطه می تواند به عنوان مداخله ی آسان و مقرون به صرفه و با هدف افزایش صمیمیت در زندگی زناشویی در اختیار دست اندرکاران حوزه خانواده قرار بگیرد. 

چکیده در سال‌های اخیر با توجه به افزایش آمارهای طلاق در کشور و آسیب‌ها و مشکلات ناشی از طلاق، توجه به علل این پدیده مورد توجه قرارگرفته شده است. هدف از پژوهش حاضر مطالعه کیفی بسترهای طلاق در تجربه افراد مطلقه شهر رشت است. از میان روش‌های تحقیق کیفی برای بررسی تجربه طلاق روش پدیدارشناسی بکار گرفته‌شده است. 25 شرکت‌کننده به‌وسیله نمونه‌گیری هدفمند و با استراتژی نمونه‌گیری معیار انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده شد و برای تحلیل داده‌های حاصل از مصاحبه‌های پدیدارشناسی از روش تحلیل تماتیک استفاده شد. یافته‌ها در زمینه بسترهای طلاق شامل 9 زیر مضمون بود که در چهار بزرگ مضمون کلان، میانی، خرد و تعاملی طبقه‌بندی می‌شود. ساختار تجربه مشارکت‌کنندگان نشان‌دهنده سیستمی بودن ابعاد طلاق، چرخشی بودن عوامل طلاق و روابط ساختاری میان بسترهای طلاق است؛ بنابراین برای هرگونه برنامه پیشگیرانه، مشاوره و مداخله در بحران طلاق باید به این روابط ساختاری، چرخشی و چند علتی توجه شود.

چکیده چکیده
هـدف از پژوهش حاضر تعیین اثـر بخـشی معنا درمانیبه شیوه‌ گروهی بـر کاهـش افسـردگی و افـزایـش امیـد در سالمندان با سندرم آشیانه خالی شهـرستان  قروه بود. این پـژوهـشنیمه آزمایـشی، از نوع پیـش آزمون ـ پس آزمون با گروه کنترل اسـت. جامعه آماری را کلیه مردان و زنان شهرستان قروه که فرزندانشان آنها را ترک کرده و از آنها جدا شده‌اند است، تشکیل دادند. با استفـاده از روش نمونه‌گیری در دسترس، تعداد 24 نـفـر انتخـاب شـدند. به منظور جمع آوری داده‌ها از پرسشنـامۀ 21سوالی افسـردگی بک  BDI-IIو پرسشنـامۀ امیدواری اسنـایدر و همکاران استفـاده شـد. جهت تحلیل  داده‌ها، از آمار توصیـفی و آمار استنبـاطی (آزمون تحلیل کوواریانس) استفـاده شـد. یافته‌های به دست آمده نشان داد که میانگین نمرات افسردگی در پس آزمون گروه آزمایش به طور معنا داری از میانگین نمرات پس آزمون در گروه کنترل پایین‌تر است، و میانگین نمرات امید به زندگی در پس آزمون گروه آزمایش به طور معنا داری از میانگین نمرات پس آزمون در گروه کنترل بالاتر  است.  بر اساس یافته‌های این تحقیق می‌توان گفت که معنا درمانی به  شیوه گروهی در کاهش افسـردگی و افزایش امید در سالمندان با سندرم آشیانه خالی مؤثر است.